۱<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۱

۲<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۲

۳<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۳

۴<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۴

۵<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۵

۶<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۶

۷<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۷

رقص سماع

قونیه

 

سماع که در لغت به معنی شنیدن، شنوایی و هر آنچه به آن مربوط می شود است. در فرهنگ دراویش و صوفیان به معنای جدا شدن از خویش و فنا شدن در ذات اقدس الهی است. دراویش معتقدند سماع در عارف حالتی را ایجاد می نماید که به آن وجد ( vajd ) می گویند. مراسم وجد و سماع عموماً در مکانی به شکل دایره انجام می پذیرد. دایره نمادی است از زمان که آغاز و انجامی برای آن متصور نیست. شاید هم بی ارتباط با چرخش سیارات به دور خورشید نباشد. دایره در فرهنگ دراویش نماد ابدیت است. نی و دف مهمترین ابزار موسیقی دراویش است. نوای موسیقایی نی، نوای شکایت به پیشگاه الهی است و درویش از خدا می خواهد که او را به اصل خویش بازگرداند. در مراسم سماع علاوه بر نی و دف از ساز های رباب، تنبور، تار و کمانچه نیز بهره می گیرند. مولوی اعتقاد داشت آنچه را که به صورت عادی نمی توان توصیف کرد، می توان در غالب شعر، موسیقی و رقص بیان نمود و آنچه امروز مریدان او انجام می دهند برگرفته از اعتقادات او و تقلیدی است از آنچه او و اطرافیانش در قرن هفتم هجری می اندیشیده اند.

مراسم سماع در تمام ایام سال در قونیه برگزار می شود. در ایام بزرگداشت مولانا که مصادف با سالگرد وفات وی برگزار می شود مراسم نمادین رقص سماع در سالنی که به همین منظور در قونیه ساخته شده است در چندین شب متوالی برقرار می گردد. در این مراسم ابتدا اشعاری از مثنوی به زبان ترکی خوانده می شود. سپس موسیقی با اجرای تک خوانی به زبان ترکی اجرا می شود. آنگاه دراویش با لباس های بلند سفید و دامن چین دار و کلاه های بلند نمدی، یکی پس از دیگری به دنبال مولا یا مراد خود ظاهر شده و پس از ادای احترام، شروع به چرخیدن می کنند. حرکات موزون مشخصه ی اصلی سماع است. در ابتدا دست ها روی شانه قرار داشته، پس از چند چرخش، دست ها تدریجاً باز شده و در دو طرف قرار می گیرد. دست راست بالا و دست چپ پایین تر قرار می گیرد. دراویش در حین چرخش سر را به یک طرف خم می کنند و گاهی چشم ها را می بندند و به عالم خلسه فرو می روند و این چرخش می تواند بسیار طولانی باشد ( گاهی تا ساعت ها به طول می انجامد. )

سلام، یکی از اصول مراسم سماع است. دراویش در هنگام مراسم سماع به یکدیگر و مراد خود سلام می کنند. این سلام بدون ادای کلام و با نگاه کردن به یکدیگر صورت می پذیرد. مراسم سماع مشتمل بر چهار سلام است. این چهار سلام هر کدام معرف یک معنی خاص است. سلام اول معرف شریعت است. سلام دوم طریقت، سلام سوم حقیقت و سلام چهارم معرفت را معنی می دهد. در سه سلام اول درویش به دور خود و کل مجموعه ی دایره ای که درویش در آن می رقصد می چرخد و در سلام آخر ( چهارم ) وی فقط به دور شیخ یا مراد می چرخد. مراد با حرکت خود در بین دراویش، حرکات آنها و نحوه ی جای گیری  آنها را تنظیم می کند.

ردای سیاه یعنی تعلقات دنیوی. دراویش با ردای پشمینه تیره ( سیاه یا قهوه ای ) وارد می شوند و طی تشریفاتی این ردا را بر زمین می اندازند. به این معنی که خود را از تعلقات دنیوی آزاد می سازند. در طی مراسم سماع، نوای دف،  نی و سایر سازهای موسیقی به طور هماهنگ با نورپردازی زیبا گوش و چشم را می نوازد، آنگونه که پس از مدتی شما نیز احساس خلاء و شیدایی خواهید کرد. پایان مراسم را مرشد یا مراد برعهده دارد. وی که در تمام طول مدت رقص، بر اعمال سماع نظارت نموده، آیاتی از قرآن، اشعار مذهبی در وصف پیامبر ذکر می کند. گاهی نیز از شهدای کربلا نیز ذکری به میان می آید و پس از آن، دراویش یک یک با ادای احترام از مقابل مولای خود عبور کرده و خارج می شوند.

خانه ی شماره ی 25

لازم به ذکر است که در خانقاه هایی که در اطراف حرم مولانا قرار دارند، مریدان وی به مثنوی خوانی و مجالس سماع خودجوش می پردازند. این مراسم واقعی است و در تمام ایام سال وجود دارد. ورود افراد معمولی به غالب این خانه ها ممنوع است تنها یکی از این خانه ها به نام خانه ی علی بابا یا پلاک 25 است که ورود افراد معمولی در آن بلامانع می باشد. این خانه در یکی از کوچه های پشت مقبره و در کنار Sirri Market ( که مغازه ی کوچکی است ) واقع شده است. در این خانه مراسم وجد و سماع از ساعت 6 عصر تا نیمه شب برگزار می شود و از میهمانان در ابتدا با یک شام ساده و در اواسط جلسه با میوه پذیرایی می کنند. برای ورود نیازی به پرداخت پول نیست ولی معمولاً افراد هرچقدر که بخواهند به خدمه منزل کمک می کنند. فضای داخلی آن در واقع خانه ی نسبتاً کوچکی است با دو اتاق تو در تو که به هم متصل است و در یکی آقایان و در دیگری بانوان نشسته و دور هم حلقه زده اند. یک اتاق پشتی نیز برای بازدیدکنندگان درنظر گرفته شده که در آن تلویزیون مدار بسته ای وجود دارد به همراه پنجره ی بزرگی که شما می توانید مراسم را ببینید. مراسم شامل خواندن اشعار فارسی و عربی و آیاتی از قرآن است. پس از آن نوای نی و دف و همخوانی همه ی حاضران که به صورت هماهنگ " هو " می کشند و سر و بدن خود را به جلو و عقب حرکت می دهند. پس از مدتی حاضرین دست یکدیگر را گرفته و به حالت ایستاده و با انرژی بیشتر، این حرکات هماهنگ را ادامه می دهند. این بار هر دفعه که به جلو خم می شوند " الله " می گویند. در این میانه بعضی افراد از حال عادی خارج شده و شروع به سماع می نمایند که دیگران میدان را باز کرده و در حین حرکات چرخشی آنها، به حرکات هماهنگ خود ادامه می دهند. این مراسم حدود یک ساعت طول می کشد و آنها که در وسط می چرخند شدیداً به وجد آمده و با انرژی بیشتری ادامه می دهند تا یکی یکی افراد سماع کننده می نشینند و حرکات جمعی سیر آهسته تری به خود می گیرد و در پایان باز شعرخوانی و در نهایت با ادعیه و اذکار خاص به مراسم خود خاتمه می دهند. لازم به ذکر است که اکثر شرکت کنندگان جوان و ترک زبان بوده و در بین سماع کنندگانِ میان میدان، زنان نیز حضور دارند. پرده ای در بین آنها نیست و هر کس با هر لباسی که بخواهد می تواند در جمع شرکت کند. گاهی در میانه ی مراسم یکی از افراد دچار سرمستی نزدیک به جنون شده و اختیار از کف می دهد و خود را به این سو و آن سو می اندازد که دیگران او را مراقبت و کنترل می نمایند.

در سه شب قبل از 17 دسامبر در حیاط حضرت مولانا نیز مراسم ویژه ای از طرف سالکان طریقت اجرا می شود که شبیه مراسم سماع نمایشی است و افراد بسیاری می توانند آن را از نزدیک مشاهده کنند.

 

مقاله ی مرتبط: ... و درویش همچنان می چرخید


نویسنده و عکس ها: دکتر مریم پورعبدالله

متخصص آسیب شناسی

Poorabdollahmd@yahoo.com

***

هرگونه کپی برداری به منظور تجاری ممنوع است. کپی برداری به منظور اشاعه فرهنگ گردشگری و با اهداف غیرتجاری درصورت اجازه مدیر سایت و ذکر منبع بلامانع است.

بازدید کننده ی گرامی: اظهار نطر و مشارکت در اطلاع رسانی باعث پیشبرد دانش و معرفت دیگران خواهد شد. مدیریت سایت آماده ی بازتاب دیدگاه ها و نظرات محترمانه ی شما خواهد بود. با تشکر

 

Share

ردیفسایر جاذبه های گردشگری این کشور
۱
تنگه بسفر
۲
قونیه ، مزار مولانا

نظر بدهید (۹) / تعداد بازدید: ۱۰۵۸۸