نمایی از آب انبار سنتی کیش که به سبک آب انبار های فلات مرکزی ایران بخصوص یزد ساخته شده است.<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۱

نمایی از آب انبار سنتی کیش<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۲

تابلوی راهنمای آب انبار. همان طور که ملاحظه می کنید دلسوزی ! بر روی دیوار آب انبار شعارنویسی کرده است و دلسوز ! دیگری به جای پاک کردن آن، با رنگ روی آن را پوشیده است.<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۳

آب انبار و راه آب منتهی به آب انبار که اکنون ورودی آن را مسدود کرده اند. جوی آب و نواحی اطراف مملو از نخاله های ساختمانی و زباله است. در مورد جوی آب منتهی به آب انبار به توضیحات متن مراجعه فرمایید.<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۴

نمایی از آب انبار و درختان زیبا و بومی منطقه خلیج فارس.<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۵

نمایی از آب انبار دو گنبده کیش.<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۶

یکی از انبارهای آب آب انبار. در این عکس عمق آب انبار در مقایسه با قد انسان مشخص است. ورودی ها و خروجی های آب انبار به چشم می خورد. لازم به توضیح است بعد از ساخت آب انبار از آبگیری آن برای طولانی مدت منصرف شدند. لذا دو ورودی برای هر کدام از انبارها احداث شد تا گردشگران بتوانند به انبارها داخل شوند.<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۷

گنبد آجری آب انبار. بر خلاف گنبد مساجد، گنبد آب انبار حتماً باید به فضای بیرون راه داشته باشد تا هوا بهتر جریان پیدا کند و این امر به خنک کردن آب کمک می نماید.<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۸

نمایی که از داخل یکی از انبارهای آب انبار گرفته شده است. به سوراخ های ردیف وسط دقت فرمایید. دو سوراخ پایین به جوی آب راه دارد و سوراخ های طرفی به بادگیرها مرتبط هستند. علت متعدد بودن سوراخ ها برای این است که آب در هر ارتفاعی باشد باد بادگیر مستقیماً به سطح آب برخورد کند و آب را خنک نماید.<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۹

سردر راه پله ی آب انبار. جای کاشی کاری سردر خالی است. ظاهراً بودجه یا همت برای اتمام کار فراهم نبوده است.<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۱۰

نمای راه پله از پشت.<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۱۱

راه پله ی آب انبار. در پایین پله ها دو ورودی بزرگ احداث شده است که در آب انبارهای معمولی وجود ندارد و علت وجود این ورودی ها این است که این آب انبار دیگر کاربری انبار کردن آب را ندارد و صرفاً یک آب انبار نمایشی است.<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۱۲

آب انبار سنتی کیش

Kish traditional cistern

 

آب انبار سنتی کیش در سال 1372 با هدف جمع آوری و استفاده از آب های سطح الارضی کیش به سبک معماری آب انبارهای یزد ساخته شد. این آب انبار که در محل یک آب انبار باستانی در نزدیکی شهر باستانی حریره و مجموعه ی درخت سبز بنا گردیده، خیلی زود با ساخت و سازهایی که در جزیره انجام شد و مسیرهای جمع آوری آب از بین رفت کاربری خود را از دست داد و اکنون تنها به صورت یک آب انبار نمایشی درآمده است، به طوری که مسیر پاشیر آب انبار را عوض نمودند تا بازدید کنندگان بتوانند از داخل محوطه های آبگیر آن بازدید کنند. آب انبار دارای پنچ بادگیر است که این بادگیرها عمل خنک کردن آب را بر عهده داشته اند. آب انبار دو محوطه ی آبگیر و دو گنبد دارد. باوجودی که ذکر شده این آب انبار با الهام از معماری استان یزد ساخته شده است اما اینجانب در هیچ کجای استان یزد و حتی سایر نقاط،  آب انبار دو گنبده ندیده ام. روزنه های ورودی و بادگیرها هوای داخل آب انبار را در فصول گرم سال متعادل و حتی خنک می سازند. برخورد باد با آب داخل آب انبار به این مهم کمک می کند که اکنون با توجه به اینکه دیگر آبی در آب انبار نیست خنکی هوا کمتر احساس می شود. بالای گنبدها دارای روزنه است تا به تهویه هوا کمک کند. هرچند آب انبار سنتی کیش ( که اصلاً سنتی نیست ) فاقد کاربری واقعی است، اما با توجه به اینکه جزیره ی کیش مکانی دارای گردشگران بسیار است و خیلی از آنها، بخصوص نسل جوان و اتباع سایر کشورها با آب انبارهای ایرانی آشنایی ندارند، بنابراین این مکان می تواند برای ایشان جاذبه ی آموزشی زیادی داشته باشد و برای افراد مسن که هنوز چیزهایی از آب انبارهای قدیمی در یاد دارند یادآور خاطرات شیرین و تلخ خواهد بود. به نظر می رسد در حال حاضر آب انبار کیش به حال خود رها شده است، روی دیوارهایش شعار نوشته اند، محیط پیرامون آن چندان تمیز نیست و هیچ راهنمایی نیست تا گردشگران را با این آب انبار و اصول کلی آب انبارها در ایران و خصوصاً جنوب کشور آشنا سازد.

نکاتی درباره ی آب انبارها

در اکثر نقاط ایران میزان بارندگی کمتر از متوسط جهانی است. فلات مرکزی، حاشیه ی خلیج فارس و دریای عمان و جزایر آن به شدت از کمبود آب رنج می برند. اقتصاد این مناطق همواره وابسته به آب بوده و در طول تاریخ مردم این سرزمین ها برای آب آشامیدنی، بهداشت، کشاورزی و دامپروری با چالش های بزرگ روبرو بوده اند و متفکران ازمنه ی قدیم برای برون رفت از مشکلاتی که کم آبی بر سرشان می آورده دست به تمهیداتی زده اند که بقایای آن تا دوران متجدد امروز نیز باقی مانده است. مهمترین این تمهیدات کاریز ( قنات ) و آب انبار بوده است. با وجود حفر چاه های عمیق و نیمه عمیق، انتقال آب از طریق کانال ها، لوله های آب و تونل های برگردان مسیر آب، هنوز هم در بسیاری از نواحی گرم و خشک ایران از کاریزها به طور فعال استفاده می شود. اما ساخت آب انبار از حدود 50 سال پیش در نواحی مرکزی ایران متوقف شده است، هرچند از برخی از آب انبارهای قدیمی کماکان استفاده می شود. گذشته ی ایران زمین گواه این مطلب است که حکومت ها به ندرت در ساخت اماکن عمومی مشارکت می کردند و فضاهایی همچون مسجد، حسینیه، بازار، پل، کاریز،  آب انبار و حتی توالت عمومی توسط خیرین احداث و وقف عام می شده است. گاهی اوقات در کنار اماکن عمومی دکان هایی ساخته می شد و عواید ناشی از اجاره ی آن ها صرف تعمیر و نگهداری این اماکن می شد. مکان های ساخته شده توسط خیرین عموماً نام سازنده یا واقف را برای سال های طولانی بر خود داشت و همین موضوع انگیزه ای بود تا برخی از آنهایی که دستشان به دهانشان می رسید با عنوان " باقیات صالحات " اقدام به ساخت این گونه اماکن نمایند.

شکل ظاهری آب انبار در نواحی مختلف ایران با هم فرق داشت اما ساختار کلی آنها تقریباً در همه جا یکسان بود. در نواحی جنوبی کشور باران های موسمی شدید هستند. باران یک دفعه و به سرعت و با شدت تمام شروع به باریدن می کند. سیلاب های کوچک و بزرگ راه می افتد و پس از آن برای دوره های طولانی، دیگر از آب خبری نیست. بنابراین آب انبارها را در نواحیی که ارتفاع پست تری دارند می ساختند، جوی های متعددی حفر می شد تا سیلاب های آب باران را به سمت آب انبار هدایت کند و به این ترتیب، آبگیر آب انبار در فصل بارندگی از آب باران پر می شد. گل و لای آبی که جوی ها با خود آورده اند به تدریج ته نشین می گردید و آب نسبتاً زلال در بالای آبگیر آب انبار حاصل می شد. بر روی تمام آب انبار ها گنبدی به اشکال مختلف می ساختند. برخی از آب انبار ها بادگیر داشتند که در نواحی مرکزی ایران آب انبارهایی با شش بادگیر نیز مشاهده شده است. در نواحی جنوبی کشور ساخت بادگیر برای آب انبار مرسوم نبوده و تنها روزنه هایی در اطراف گنبد ساخته می شد تا به تهویه هوا و خنک شدن آب در تابستان کمک کند. نکات ظریفی در ساخت آب انبار وجود داشت که به ماندگاری آن کمک می کرد. از جمله این که آبگیر باید به صورتی ساخته می شد که دررو یا منفذ برای نشت آب به زمین نداشته باشد. حتی مواردی گزارش شده است که کف و جداره ی آبگیر را با سرب پوشانده اند تا از اتلاف آب جلوگیری شود. برای ما که امروزه به استفاده از آب لوله کشی و بهداشتی عادت کرده ایم، حتی تصور استفاده از آب آب انبارها غیرممکن به نظر می رسد. هنوز هم در برخی از نواحی جنوب کشور از اینگونه آب انبارها موجود است و برخی، از سر اجبار از این آب انبارها استفاده می کنند. عوامل متعدد باعث کاهش سطح بهداشت آب می گردید: لاشه ی حیوانات مرده، فضولات و آشغال هایی که سیلاب با خود به آب انبار می آورد. حیواناتی که از روزنه های آب انبار وارد می شدند، در آبگیر غرق می شدند و لاشه ی آنها در آنجا می ماند. پرندگان در جای جای گنبد لانه می کردند و فضولاتشان در آب می ریخت و PH  آب را اسیدی می کرد. گاهی کودکان برای بازی به آبگیر می رفتند و در آب غرق می شدند و جنازه ی آنها برای روزها بر روی آبگیر شناور می ماند. آب مملو از کرم های بیماری زا و حشرات و لارو آنها بود، به طوری که در یک متر مکعب آب، میلیون ها کرم و حشره می جنبیدند. مردمان تنبل و نادان در پاشیر آب انبار اجابت مزاج می کردند به طوری که امکان نداشت از راه پله های پاشیر پایین بروی و به فضولات انسانی آلوده نشوی. همه ی عوامل فوق به علاوه ی گرمای هوا که عامل مناسبی برای رشد میکروب ها محسوب می گردد، باعث می شد که آب موجود در آب انبارها از کیفیت بهداشتی فوق العاده پایینی برخوردار باشد. به طوری که بسیاری از مردم پس از برداشت آب از آب انبار آنرا با توری صاف می کردند تا فضولات بزرگ و ظاهری آن را جدا سازند. از آنجا که دانش شناخت بیماری های منتقله از آب را نداشتند به سادگی به بیماری های گوارشی و عفونی مبتلا می شدند و از آنجایی که درمان های مناسب نیز وجود نداشت به سادگی می مردند. نکته ی مهمتر اینکه متوفی را خصوصاً اگر فرد محترمی بود، در آب انبار یا مظهر قنات یا چشمه شستشو و سپس کفن و دفن می کردند و این خود عاملی برای گسترش و همه گیری بیماری می شد.

در تهران و برخی شهرهای بزرگ دیگر آب آب انبارها از چشمه ها و کاریزها تأمین می گردید. منتهی اشکال آن این بود که کاریزها اول در خانه ی اعیان و اشراف سر باز می کرد، سپس مردم عادی از آن استفاده می کردند. در آب ظروف و رخت و لباس و کودکان خود را می شستند و مازاد آب مصرفی به آب انبارها سرازیر می شد. بنابراین هرچند کیفیت آب در آب انبارهای تهران و فلات مرکزی ایران از آب انبارهای جنوب کشور به مراتب بهتر بود اما در اصول کلی عدم رعایت نکات بهداشتی فرق چندانی با هم نداشتند.

 

موقعیت جغرافیایی:

استان هرمزگان، جزیره ی کیش. " 55  '33  ْ26  شمالی و "12 '58   ْ53  شرقی. ارتفاع از سطح دریا:  9 متر.

 

نحوه دسترسی:

به دو طریق می توان به جزیره ی کیش رسید: از طریق هوایی و از طریق دریایی ( بوسیله ی کشتی مسافربری، کشتی های حمل خودرو (landing craft) و قایق های تندرو )

برای رسیدن به آب انبار سنتی کیش مسیر میدان المپیک، بلوار المپیک، میدان حریره، خیابان المپیک را انتخاب فرمایید.

امکانات رفاهی:

*  فضای مناسب برای پارک اتومبیل موجود است. در هوای گرم کمی درز شیشه ی اتومبیل خود را باز بگذارید.

* جهت ورود، نیاز به تهیه بلیط نیست.

* بروشور و راهنما موجود نیست.

* آب آشامیدنی موجود نیست.

* سرویس بهداشتی موجود نیست.

* آنتن دهی تلفن همراه مطلوب است.

* ممنوعیتی برای فیلمبرداری و عکسبرداری وجود ندارد.

* اگر در فصول گرم سال به جزیره ی کیش می روید، سعی کنید از رفت و آمد در اماکن روباز حد فاصل ساعات 10 صبح تا پنج بعداز ظهر خودداری فرمایید. به علائم گرمازدگی دقت کنید و از چتر، کلاه و کرم ضد آفتاب استفاده فرمایید. از پوشیدن لباس با رنگ های تیره خوردداری کنید.

* جایی برای دفع زباله وجود ندارد. از ریختن زباله های خود در اطراف محوطه خودداری فرمایید.

امنیت منطقه:

جزیره ی کیش از امنیت فوق العاده بالایی برخوردار است. شب هنگام وقت مناسبی برای بازدید از این مکان نیست.

بهترین زمان بازدید:

جزیره ی کیش در تمام ایام سال پذیرای گردشگران است. آفتاب سوزان و هوای گرم و شرجی در ماه های خرداد تا شهریور آزاردهنده است. بهترین ماه های بازدید آذر ماه تا پایان فروردین ماه است.

 

* توضیحات عکس ها:

عکس شماره 1 :

            نمایی از آب انبار سنتی کیش که به سبک آب انبار های فلات مرکزی ایران بخصوص یزد ساخته شده است.

عکس شماره 2 :

            نمایی از آب انبار سنتی کیش

عکس شماره 3 :

            تابلوی راهنمای آب انبار. همان طور که ملاحظه می کنید دلسوزی ! بر روی دیوار آب انبار شعارنویسی کرده است و دلسوز ! دیگری به جای پاک کردن آن، با رنگ روی آن را پوشیده است.

عکس شماره 4 :

            آب انبار و راه آب منتهی به آب انبار که اکنون ورودی آن را مسدود کرده اند. جوی آب و نواحی اطراف مملو از نخاله های ساختمانی و زباله است. در مورد جوی آب منتهی به آب انبار به توضیحات متن مراجعه فرمایید.

عکس شماره 5 :

            نمایی از آب انبار و درختان زیبا و بومی منطقه خلیج فارس.

عکس شماره 6 :

            نمایی از آب انبار دو گنبده کیش.

عکس شماره 7 :

            یکی از انبارهای آب آب انبار. در این عکس عمق آب انبار در مقایسه با قد انسان مشخص است. ورودی ها و خروجی های آب انبار به چشم می خورد. لازم به توضیح است بعد از ساخت آب انبار از آبگیری آن برای طولانی مدت منصرف شدند. لذا دو ورودی برای هر کدام از انبارها احداث شد تا گردشگران بتوانند به انبارها داخل شوند.

عکس شماره 8 :

            گنبد آجری آب انبار. بر خلاف گنبد مساجد، گنبد آب انبار حتماً باید به فضای بیرون راه داشته باشد تا هوا بهتر جریان پیدا کند و این امر به خنک کردن آب کمک می نماید.

عکس شماره 9 :

            نمایی که از داخل یکی از انبارهای آب انبار گرفته شده است. به سوراخ های ردیف وسط دقت فرمایید. دو سوراخ پایین به جوی آب راه دارد و سوراخ های طرفی به بادگیرها مرتبط هستند. علت متعدد بودن سوراخ ها برای این است که آب در هر ارتفاعی باشد باد بادگیر مستقیماً به سطح آب برخورد کند و آب را خنک نماید.

عکس شماره 10 :

            سردر راه پله ی آب انبار. جای کاشی کاری سردر خالی است. ظاهراً بودجه یا همت برای اتمام کار فراهم نبوده است.

عکس شماره 11 :

            نمای راه پله از پشت.

عکس شماره 12 :

            راه پله ی آب انبار. در پایین پله ها دو ورودی بزرگ احداث شده است که در آب انبارهای معمولی وجود ندارد و علت وجود این ورودی ها این است که این آب انبار دیگر کاربری انبار کردن آب را ندارد و صرفاً یک آب انبار نمایشی است.

           

نویسنده و عکس ها: دکتر مسعود شهیدی

 

هرگونه کپی برداری به منظور تجاری ممنوع است. کپی برداری به منظور اشاعه فرهنگ گردشگری و با اهداف غیرتجاری درصورت اجازه مدیر سایت و ذکر منبع بلامانع است.

بازدید کننده ی گرامی: در صورتی که از آب انبار سنتی کیش بازدید نمودید، خواهشمند است هرگونه تغییر در مطالب مربوط به امکانات رفاهی یا سایر مواردی که به نظرتان می رسد را از طریق لینک نظرات به مدیریت سایت اطلاع دهید تا دیگران نیز از آن بهره مند گردند. با تشکر

 

Share

نظر بدهید (۰) / تعداد بازدید: ۸۸۶۶
ردیفسایر جاذبه های گردشگری ایران به ترتیب قدمت
۱
آبشار بیشه
۲
آبشار شوی ( تله زنگ )
۳
آبشار نوژیان
۴
دریاچه گهر
۵
غار سهولان
۶
غار کتله خور
۷
غار کرفتو
۸
آنوبانینی (قدیمی ترین کتیبه و نقش برجسته ایران زمین)
۹
زیگورات چغازنبیل
۱۰
تپه نوشیجان
۱۱
تخت سلیمان ( آتشکده ی آذرگشنسب )
۱۲
آرامگاه ( بقعه ) اِستِر و مُردِخای
۱۳
سازه های آبی شوشتر
۱۴
چک چک یا زیارتگاه پیر سبز
۱۵
مسجد جامع فهرج (قدیمی ترین مسجد ایران)
۱۶
سیراف
۱۷
شهر باستانی حریره، کیش
۱۸
آرامگاه فردوسی
۱۹
روستای تاریخی میمند
۲۰
قلعه فلک الافلاک
۲۱
ماسوله
۲۲
قره کلیسا
۲۳
گنبد سلطانیه
۲۴
قلعه رودخان
۲۵
کلیسای سنت استپانوس
۲۶
پل خواجو
۲۷
خانه عباسیان
۲۸
خانه ی بروجردی ها ( کاشان )
۲۹
باغ شازده
۳۰
خانه کرد ( عمارت آصف )
۳۱
تکیه معاون الملک
۳۲
آرامگاه ظهیرالدوله
۳۳
موزه ایران باستان
۳۴
خانه موزه دکتر علی شریعتی
۳۵
موزه ی مردم شناسی خرم آباد
۳۶
آب انبار سنتی کیش
۳۷
گذر هنرمندان ( کیش )
۳۸
کاریز ( شهر زیرزمینی کیش )
۳۹
باغ موزه هنر ایرانی
۴۰
تله کابین رامسر