۱ - طرح روی جلد کتاب کافه پیانو<br/>ایران-ایرانی ها<br/>Iran-Iraniha.com
۱

کافه پیانو

 

نویسنده: فرهاد جعفری

نشر: چشمه

چاپ اول: زمستان 1386

چاپ بیست و یکم: بهار 1388

شابک: 8-1143-04-964-978

قطع کتاب: رقعی

تعداد صفحات: 266 صفحه

 

خلاصه ای از داستان

کافه پیانو شرح عقاید و روزمرگی یک دانش آموخته ی حقوق است که نتوانسته یا نخواسته در راستای استانداردهای جاری کشور در رشته ی خود مشغول به کار شود. او مدتی از عمر خویش را به انتشار مجله ای در تهران گذرانیده و در فروش نشریه خود با اقبال مواجه نشده است. از سر ناچاری به شهر بزرگ دیگری ( احتمالاً مشهد ) نقل مکان کرده و در آنجا مدتی به عنوان پیشخدمت در یک کافه کار کرده و سپس به تقلید از کافه های قدیمی لاله زار تهران ( که محلی برای آمد و شد روشنفکران آن دوره بوده است ) کافه ای به نام " کافه پیانو " باز کرده است. او که خود را متفاوت از اکثریت جامعه ی خویش می پندارد، تمام هم و غمش این است که کافه اش با سایر کافه ها متفاوت باشد و با وجودی که شأن خود را بالاتر از کافه داری می پندارد اما در عین حال تنها دلیلش برای کافه داری، امرار معاش از طریقی است که نخواهد برای کاری که می کند به کسی جواب پس بدهد.

داستان به صورت اول شخص مفرد روایت می شود و حکایت مردی است که به تازگی از همسرش که او را خیلی دوست دارد، به طور غیر رسمی جدا شده و با دختر هفت ساله اش گل گیسو زندگی می کند. دختری که خواندن و نوشتن را هنوز کامل فرا نگرفته اما ظاهراً خیلی بیشتر از سن خود می فهمد. راوی تا می تواند از عیب و ایرادهای همسرش پری سیما در داستان تعریف می کند. اینکه او شخصیتی وسواسی و سرمایی است و همیشه ی خدا سردش است. در کمرکش داستان دختری تهرانی که بر خلاف عقیده ی پدرش برای تحصیل در رشته ی تئاتر راهی شهرستان شده و در همسایگی کافه زندگی می کند، به طور فعال خودش را وارد زندگی راوی می کند و تا پایان داستان ذهن راوی و خواننده را به خود مشغول می سازد. داستان از قسمت های مختلفی تشکیل شده که بعضی از آنها با وجودی که عناوین مختلفی دارند پیوسته هستند و برخی ارتباط مستقیمی با روند کلی داستان ندارند. راوی از مرگ یکی از مشتری هایش، حضور پیرمردی روزنامه فروش که زمانی برای خودش کسی بوده از زندگی و روحیات یکی از دوستانش و نهایتاً از حضور سرزده و بی منظور یک مسئول امنیتی در انتهای داستان سخن می گوید. درست مثل برخی فیلم های هالیوودی که بعدها این سبک در سینمای ایران هم رواج یافت، ناگهان در کمرکش داستان نویسنده از جلد راوی خارج می شود، در مورد نحوه ی نگارش کتاب کافه پیانو با همسرش درد دل می کند و سپس دوباره به قالب خود باز می گردد. او که نزد همسرش حضور واقعی دخترک را که صفورا نام دارد، در زندگی واقعی کتمان می کند، به دنبال جدل با همسر دوباره به قالب راوی برمی گردد، پاسی از نیمه شب به منزل صفورا می رود، دست از پا خطا نمی کند و از او می خواهد که پایش را از زندگی او بیرون بکشد. در تمام طول داستان نویسنده سعی دارد خواننده را از کتاب هایی که خوانده، فیلم هایی که دیده و شخصیت های فیلم ها و داستان هایی که مورد علاقه اش بوده اند آگاه سازد و به تفصیل در مورد پدیده های طبیعی یا مصنوعات بشری و دیدگاه فلسفی خود راجع به آنها نظریه پردازی نماید.

 

بحث

در سال 1387 کافه پیانو با اقبال بخش قابل توجهی از جامعه ی کتاب خوان ایرانی مواجه شد. جامعه ای که درست یک سال بعد و به دنبال نحوه ی موضع گیری های سیاسی آقای فرهاد جعفری در حمایت از آقای محمود احمدی نژاد از او روی برگرداندند و حتی کار به جایی رسید که بسیاری از دارندگان کتاب کافه پیانو در اعتراض به اظهار نظرهای نویسنده کتاب، کافه پیانو را برای نشر چشمه ارسال کردند. نویسنده در صفحه پایانی کتاب خود می نویسد که: نوشتن کافه پیانو را در دوازدهم دی 1385 آغاز کرده است و یک ماه برای نوشتن آن وقت صرف کرده است. او برای اینکه " کتابی " بنویسد تا دخترش گل گیسو بعداً بتواند همیشه یک جلد از آن را در کیف اش داشته باشد و به آن افتخار کند، هر موضوع با ربط یا بی ربطی را به عنوان وقایع نگاری روزهای میانسالی یک مرد کافه دار تحصیل کرده که از همسرش دلخور است و قربان صدقه ی دخترش می رود در کتاب گنجانیده است. آقای جعفری در کافه پیانو خواسته هر کتابی را که خودش خوانده و از آن خوشش آمده است، به خواننده معرفی کند و به همین سیاق فیلم های هالیوودی را که دیده و یک دل نه صد دل عاشق بعضی هنرپیشه های آن شده را به خواننده تحمیل می کند. او صراحتاً اظهار می کند که در نوشتن کافه پیانو از واقعیت های اطرافش سود بسیار برده است. همسرش را دوست دارد اما نمی تواند با رفتارهای وسواس گونه ی او کنار بیاید. به نظر می رسد او آنچنان در واقعیت های روزمره ی زندگی خود سرخورده شده است که در خیال کافه ای می سازد، اسمش را پیانو می گذارد و خودش را سلطان بلامنازع آن می کند. سلطانی که همه چیز را می فهمد و بقیه از فهم آن " همه چیز " ناتوانند. از لج همسرش یک دختر تهرانی شیطان خلق می کند که قصد دارد زیر پای او بنشیند و ساختار از هم پاشیده ی خانوادگی او را بیشتر از پیش خراب کند. او را به عنوان چشمه ای از انرژی، راحتی و هنجارشکنی معرفی می کند و به قول خودش اگر " نظام اخلاقی جامعه " اجازه ی بازگو کردنش را می داد ( شما بخوانید: کتاب اجازه ی چاپ می گرفت ) با او همبستر هم می شد. در حالیکه نمی تواند ببیند همسرش فقط یک بار برای لج بازی هم شده به سیگار پک بزند، چرا که " زن هایی که سیگار می کشند، بعدش کارهای دیگر هم می کنند! " . از دیدگاه اینجانب، نویسنده در کتاب یک شبه اش برخی نکات ظریف را فراموش کرده اند. او از راوی داستان نقل می کند در مصاحبه ی آزمون وکالت رد شده است چرا که پاسخ به سئوالات عقیدتی سیاسی مصاحبه کننده را خلاف قانون می دانسته و از پاسخ به آنها سر باز زده است. اما ذکر نمی کند که چگونه توانسته مجوز نشریه بگیرد. مگر برای گرفتن اجازه نشر یک مجله نباید در همان آزمون هایی که او ذکر می کند با کیفیتی بسیار پیچیده تر در وزارت ارشاد شرکت می کرده است؟ و یا اینکه چگونه توانسته است محیطی تحت عنوان " کافه پیانو " با عکس های هنرپیشه های هالیوودی بر در و دیوار آن در شهرستانی ( مثلاً مشهد ) برپا سازد تا دختر و پسر های جوان در گوشه اش بنشینند و او مجوزش را از اداره ی اماکن با چه ترتیبی گرفته است؟ مرز میان واقعیت و خیال در کافه پیانو بسیار در هم تنیده و استفاده از استعاره های گوناگون برای پدیده هایی که انسان های معمولی به دلیل مشکلات بسیار زندگی روزمره کمتر فرصت می کنند به آنها بیندیشند نکته ای است که شاید توانسته است کافه پیانو را برای مخاطبین خود جذاب سازد. نکاتی که هر چند می توانند جالب باشند اما در زندگی روزمره ی ما انسان ها جایی ندارند و با سبک رئالیستی نگارش کتاب در تضاد است. نکته ی قابل ذکر دیگر درباره ی کافه پیانو استفاده نویسنده از سبک نگارش ساده نویسی است. راوی داستان، که ادعا می کند وبلاگ نویس هم هست، تعمداً از پدیده ی مذموم ساده سازی کلمات بسیار بهره برده است تا جایی که به جای کلمه ی " خواستن " به معنی قصد داشتن، آرزو داشتن و طلبیدن، از کلمه ی " خاستن " به معنی برپا شدن، بلند شدن و ایستادن استفاده نموده است. از نکات برجسته ی دیگری که در مطالعه ی کتاب کافه پیانو به آن برخوردم استفاده از الفاظ رکیکی است که از نظر نویسنده " نظام اخلاقی جامعه " استفاده از آنها را مجاز دانسته است. همان نظام اخلاقی که بیش از سی سال است ادبیات مشابهی چون " علویه خانم "  هدایت را مجاز به تجدید چاپ ندانسته است. از این منظر، نمی دانم ده ها بار کسب مجوز نشر کتابی با این ادبیات از وزارت ارشاد باعث شده است تا فرهاد جعفری تمام قد به حمایت از دولت مطبوعش بپردازد یا حمایت تمام قد او باعث شده تا بتواند اجازه نشر بگیرد. در هر صورت چه خوشمان بیاید و چه خوشمان نیاید، در این قحطی کتاب و کتاب خوان و در شرایطی که کتب بسیاری از نویسندگان در همان چاپ اول متوقف می شود و در گوشه ی کتاب فروشی ها و مراکز پخش خاک می خورد، اقبال جامعه ی کتاب خوان ایرانی به کافه پیانو حتماً دلایل مثبتی نیز در خود دارد. استفاده از استعاره هایی که شاید مشابهش در کمتر نوشته ی متاخر فارسی پیدا شود، هم ذات پنداری خواننده ها با بخش هایی از کتاب که هر یک به فراخور حال خود با آن احساس قرابت و نزدیکی می کنند و بلاتکلیف گذاشتن خواننده در پایان داستان که طی سال های اخیر هرچه دیده اند یک جشن عروسی و عاقبت به خیری و یا برعکس، مرگ و نابودی در پایان کتاب است و قدرت تفکر را از خواننده گرفته اند، همه از نکاتی است که باعث اقبال عمومی قابل توجه به کافه پیانو است. در هر صورت اگر به ادبیات داستانی معاصر فارسی علاقه مند هستید، خواندن کافه پیانو بهتر از نخواندنش است هر چند با توانایی هایی که در نویسنده وجود دارد، می توانست خیلی بهتر از این باشد.

 

بخش هایی از کتاب کافه پیانو که نویسنده ی مقاله نمی داند چرا ولی بدش نمی آید آنها را در انتهای مقاله اش بگنجاند

 

ازم پرسید: بابایی ما پولداریم؟

گفتم: نه. ما طبقه ی متوسط رو به پایینیم.
پرسید: یعنی چی؟

گفتم: یعنی نه ان قدر داریم که ندونیم باهاش چی کار کنیم، نه ان قدر ندار و بدبخت بیچاره ایم که ندونیم چه خاکی بریزیم سرمون.

آن وقت بهش گفتم: متوسط بودن، حال به هم زنه گل گیسو. تا می توانی ازش فرار کن. پشت سرت جا بذارش. خب؟ ... نزار دستش بهت برسه. ص 18

***

فکرشو بکن! تو دیوونه ی زنت باشی، زنتم دیوونه تو باشه، اون وخ یه بار که خر شده بوده، بره پیش یه وکیل دله ی حمال و بشینه پیشش به درد دل کردن. بشینه از شوهرش بد بگه. در حالی که صد بار بهش گفتی زنا، خیلی وقتا خر می شن و نمی دونن دارن چه غلطی می کنن. و این طور وقتا، خودشون باید بفهمن که نباید برن پیش کسی و بشینن به درد دل کردن. چون طرف ممکنه باورش شه و فکر کنه اونا واقعاً شوهراشونو دوس ندارن.  در حالی که این طور نیست...اونم از همه جا پیش این وکلا که نون نحس و نجس شون وسط دعوا ور می یاد. ص 44.

***

ازش چیزی را پرسیدم که همیشه ی خدا دلم می خواست ازش بپرسم. اما همیشه با خودم فکر می کردم ممکنه به خودش بگیره... شاید ناراحت شه، ولش. یعنی ازش پرسیدم وقتی پدرش مرده چه حالی داشته.

پرسید: چطور مگه؟

گفتم: هیچی. همینجوری... می خام بدونم.

گفت که وقتی پدر پیرش داشته از بیماری کبدی می مرده؛  دستش را گرفته بوده توی دستش.  داشته یواش یواش می مرده و بدنش هی سرد و سردتر می شده. برای همین خیال می کند که دست او-  یعنی پسرش که پدر من باشد- از حد معمول داغ تر است و نکند تب دارد. این است که برمی گردد و بهش می گوید تب داری باباجان.

این ها را که گفت؛ صدایش داشت می لرزید و معلوم بود دارد به سختی خودش را نگه می دارد که نزند زیر گریه. اما کمی که گذشت، یعنی همان که توانست خودش را جمع و جور کند؛ گفت پدر ها این طوری بچه هاشان را دوست دارند. یعنی تا این حد عمیق و خالصانه است عشق شان. که وقتی خودشان بدنشان یخ زده است و دارند می میرند؛ باز هم دلشان پیش بچه های شان است و فکر می کنند آن ها هستند که تب دارند. و نکند چون تب دارند، یک وقت طوری شان بشود.  ص76.  

***

می خواهم بگویم من که تصور نمی کنم زنی- حالا هرچه قدر نجیب و ساده و روراست- حاضر باشد از این حق خدادادی اش صرف نظر کند و هنوز چیزی نشده، از دوش مردی که او را گرفته تا دستش را بگیرد و کنارش احساس کند برای خودش کسی شده؛ نخواهد بالا برود. ص 145.

***

من دیوانه ام. یعنی گاهی که به سرم می زند؛ کارهای بی منطقی می کنم فقط به این خاطر که از دلش تصویرهای قشنگی در می آید و من می میرم برای دیدن این طور تصویرها. و البته بیشتر وقت ها هم پشیمان می شوم که دیدن یک تصویر قشنگ، واقعاً می ارزید به این که من بزنم حال یک کسی را بگیرم و این طور ظالمانه آزارش بدهم؟

اما باز هم پیش می آید که بزند به سرم و کاری بکنم که باز هم آخرش مجبور بشوم این را از خودم بپرسم. برای این است که می گویم من دیوانه ام و اگر کسی نتواند باهام زندگی کند؛ باید بهش حق داد. ص 172.

***

نویسنده: دکتر مسعود شهیدی

info@iran-iraniha.com

تاریخ ثبت مقاله: اردیبهشت 1392

 

Share

نظر بدهید (۴) / تعداد بازدید: ۳۵۲۹
فهرست مقالات
مادر (دل نوشته)
سفرنامه - کانادایی ها
ای قوم به حج رفته - بخش دهم
کلاس ما و کلاس هتل پنج ستاره
سفرنامه - گواهینامه رانندگی در کانادا
ای قوم به حج رفته - بخش نهم
نگاهی به ماجراهای تن تن و میلو
بزن بشکن، چه خیالیه
ای قوم به حج رفته - بخش هشتم
ای قوم به حج رفته - بخش هفتم
ای قوم به حج رفته - بخش ششم
ای قوم به حج رفته - بخش پنجم
ای قوم به حج رفته - بخش چهارم
ای قوم به حج رفته - بخش سوم
ای قوم به حج رفته - بخش دوم
ای قوم به حج رفته - بخش نخست
مقدمه ای بر سفرنامه و سفرنامه نویسی
بررسی و نقد کتاب "استانبول، خاطرات و شهر" اثر اورحان پاموک
آشپزخانه من: طرز تهیه آبگوشت بدون گوشت!
آشنایی با برخی واژه های قدیمی دوران قاجار و پهلوی
آشپزخانه من: طرز تهیه آش کاچی
آشپزخانه من: طرز تهیه شله زرد
بررسی و نقد کتاب "عقاید یک دلقک" اثر هاینریش بل
آشپزخانه من: طرز تهیه کوکوی خرما
آشپزخانه من: طرز تهیه خوراک شامی
بررسی و نقد کتاب "هویت" اثر میلان کوندرا
چگونه از کلیه خود مراقبت کنیم
چگونه از قلب خود مراقبت کنیم
معمایی که فقط دو درصد آدم ها می توانند حل کنند
بررسی و نقد کتاب در غرب خبری نیست
رومن گیرشمن که بود
بررسی و نقد کتاب کافه پیانو
بررسی و نقد کتاب آزادی یا مرگ
همه چیز درباره ی پازل (جورچین)
ماجرای آبراهامویچ شدن بنده!
چرا سریال پرستاران را دوست داریم؟
... و درویش همچنان می چرخید
سی تی آنژیوگرافی قلب
اپیدمیولوژی سرطانی به نام گُلدکوئست
در سوگ صداقت
آیا شما وسواس دارید؟
پزشکان شهرستانی ... چه می کنند ؟ چه می خواهند ؟
خاطراتی از CCU
فانتین
اشک مادر
توکسوپلاسموز و حاملگی
بررسی ارزش تشخیصی آزمایش Thyroid Uptake
آیا پاتولوژی همیشه حرف آخر را می زند؟